یکی از مباحث اصلی و زیبا شناختی لغت بحث تلحین است. راجع به تلحین نکاتی مهمی وجود دارد که سعی می کنم با ذکر چند مثال به انها اشاره کنم.

می گویند آدم بخت برگشته ای که حکم قاضـی بـرای آزادی او نوشتــه شده بود به علت اینــکه مجری حکـم را بد قرائت کرد،فرد نگــــــون بخت  جانش را از دست داد.

 اگر به مکث جمله که با علامت ویرگول مشخص شـده است توجــه کنید می فهمیـد کــــه چگونه بدون اضافه یا کم شدن حتــی یک کلمــه مفهوم جملـــه کاملا وارونه شده است.

 

برای بیان بهتر کلمه ای که فشار و تاکیــــد جمله روی آنقراردارد با رنگ دیگر مشخص شده است.

اعدام لازم نیست، عفـوش کنید. (یعنی او را ببخشید)

اعدام، لازم نیست عفوش کنید.(یعنی بخششی در کار نخواهد بود و حتما بایستی اعدام شود) توجـه کردیـد چگونـه بــا یک ویرگول که در اینجا علامت  مکث و فشار جمله است مفهوم جمله تغییر می کند.

به نحوه بیان کلمه "جوانی" در جملات زیر توجه کنید.

جمله اول:

 

یادش بخیر، "جوانی" چه دوران خوبی بود.

 

جمله دوم :

 

چند دقیقه قبل "جوانی" از خیابان عبور کرد.

در نحــوه و لحن بیــان کلمه "جوانــی" در جملــه اول فشـــار و تاکیــد صوتـی و تلحین بر حـرف "ج" ابتدای کلمه است. اما در جمله دوم فشار و تاکید وتلحین بر حرف "ی" متمرکز شده است.

 

تلحین نوعــی ترنم و آوازه خوانی است که بـــــــه کلمات روح و جـــــان می بخشــد. تلحین در بیـــان وعـــاظ و سخنرانــان و شعــرا و راویــــــــــــــان و شاهنامه خوان ها و معرکه گیرهــا و نمایشنامـــه هــا و گفتارهای تئاتری و رادیویی قوی تر و بارزتر است.

به موارد ذیل توجه کنید:

فرض کـنیـــد یکــــی از دوستانــتـان با شما تماس می گیرد و خبر قبولی شما را در کنکور بطـــــــــور ناگهانـی به شما می گوید:

 

"جدی می گـی جمشید؟!!!!!! یعنی من تـو کنکـور

 قبـــول شـــــدم؟!!! بـاورم نمیشه پسـر!! واااااااای 

خداجـــــــــون ممنونتم. ای خدا جون شکرت."

شما آنقـــدر از شنیدن این خبــر شــوق انگیـز به وجـــد آمده ایــد که از خوشحالی در پوست خود 

نمی گنجیـد.

 تمام کلمات جملــه فــوق با شـدت و فشــار و تلحیـن بسیار قوی بیان می شود.

نمونه دیگر:

فرض کنید پس از یک خـــــرید روزانه در پیاده رو با خیالیآسـوده بـه سمت منزل مراجعت می کنید. ناگهان یک جوان موتورســــــــوار بی ملاحظه (که متاسفانـــــه امـــــروزه اینموتـــــــــور سوارها و 

تک چرخ زن ها بلای جان خودشـــــــان و مـــردم هستند) با سرعت از خیابان وارد پیاده رو میشود. او آنقدر سریع موتور را می رانــــد کــــه بّّــه علت فشردگی جمعیت در کنار شما متوقف شده و به روی زمین سرنگون می شود به علت برخورد با شما صفحه تخم مــرغ تــوی دستـان نیـز که چهار هزارتومان ناقبل برای خریدش پــول داده اید به روی زمین می ریـــزد ولبـاس هـای تمیز شمـا را هم  کثیف می کند. فکر کنم  هرچقدر هم آدم صبور  و مودبی باشید این جمــلات را بی اختیار ییان می کنید.

"هــــــــــوی مگـــه کـوری؟ حواست کجاس؟مگه پیاده رو جـای موتـور سواریه احمـــق. ببین چیکار کردی؟؟ ببین لباسمــو چیکــار کـردی؟؟؟!!!! به تو چی بگم آخه. بزنـــــم توی گوشت جوونی و غرور داری."   

 

شایـد موتـور سوار از کرده اش پشیمان شود و از شماعذرخواهی کند.اما هنوز خشم شما فروکش نکرده است.

 

"تو بــا خــودت فکــر نکــردی کـــــــه اگـه این بچه می اومد زیر لاستیک موتــورت چه خاکی به سرم می ریختم." 

تلحین بیان آهنگین کلمات و عبــارت است. حالت خشم و نفرت یا دوستی و عشــــــق و محبت یا دلتنگی وحسرت از نظر تلحین و دســتور زبــــان تفاوتی نمی کند.

 

مثالی دیگر:

فرض کنید لباس شیک و اطو کرده و آراســــــته و عطر زده بـه همــراه خانــواده محترم قصــد داریـد در یک مهمانی رسمی و مجلل شرکت نمائید.  همسایـــه با آب پاشی کوچه را حسابی تمـیـــــز کرده است. اما مقــــداری آب در چاله ای از چالــه های داخل میلان (که متاسفانه امروزه همه جــــا هست) جمع شده است. جوانی بی ملاحظه بـــا اتومبیل و با سرعت و گرد و خاک فراوان از کنــــار شما عبور می کند و تمام آب داخل چاله رابه روی لباس های نازنـین شمـــا می ریـزد. در آن لحظات چه حسی دارید و چـه فحش هــــا و عبـاراتــی را دوست داریــد به راننــده جوان بی تجربه بی عقل و بـی ملاحظـه و بهتر بگوئیــمبی شعور نثار کنید. شاید هم اگر من جــــای شما بودم نمی توانستم جلـوی احساسات و خشــم خودم را بگیرم. ما هم چون پیش بینی می کنیم شمــــا چه عبارتی را به زبـان جـاری خواهید کـرد از بیان گفتـه هــای شما معذوریم . حال ببینید چقـدر تلحین در نحـوه بیـان و کلام ما انسـان ها موثر است . اصــولا بدون لحن و تلحیـــــــن ادای  کلمـات چقدر مضحک و بی حالت

می شود. اگــر در کلام ما تلحین نباشد صدایی که از دهان ما بیـرون می شـود بی شباهت به صدای زوزه باد در قبرستان نخواهد بــود بلـه تلحین. تلحین قـدرن تکلــم انســانـی است کــه بـه کلام و گفتار شما در بیان و بروز احساســات و عـواطفشما نقش بسزایی دارد.